Dirençli bir enfeksiyon, haber bültenlerine giren bir salgın gibi görünmüyor. O yüzden hiç görünmüyor. Oysa 2022’de The Lancet’te yayımlanan GRAM çalışması, 204 ülke ve bölgeden 471 milyon bireysel kaydı tarayarak 2019 yılı için şu sonuca vardı: 1,27 milyon ölüm doğrudan bakteriyel antimikrobiyal dirence atfedildi, 4,95 milyon ölüm ise dirençle ilişkilendirildi.

İki rakam arasındaki fark ne?

“Atfedilen” ile “ilişkili” arasındaki fark yöntemden geliyor. İlki, direnç olmasaydı o kişinin hayatta kalacağı hesabıdır; ikincisi, direncin o ölümde bir rol oynadığıdır. İkisi de geçerli ölçütler, ama politika konuşurken birbirine karıştırılmamalı.

Trend nereye gidiyor?

2021 verisini kapsayan güncelleme, doğrudan atfedilen ölümleri 1,14 milyona, ilişkili olanları 4,71 milyona indirdi — yöntemsel düzeltmelerle. Aynı çalışma, güçlü önlem alınmazsa 2050’de doğrudan atfedilen ölümün 1,91 milyona çıkacağını öngörüyor. Yani düşüş değil, körüklenme var.

En ağır yük nerede?

Düşük ve orta gelirli ülkelerde. Altta yatan nedenler tanıdık: zamanında ve doğru antibiyotiğe erişememe, mikrobiyoloji laboratuvar kapasitesinin kısıtlı olması, reçetesiz satış. Direnç yalnızca bir tıbbi sorun değil, aynı zamanda bir erişim sorunu.

Yeni ilaçlar

WHO’nun antibiyotik direncine karşı yeni ilaç ihtiyacına dair raporlarında, 2017’den bu yana öncelikli patojenler listesi düzenli güncellendi: karbapenem dirençli enterobakteri ve de Acinetobacter baumannii hâlâ en acil tehditler arasında. Son 15 yılda klinik onay alan yeni antibiyotik sınıfı sayısı ise tek hanelerde.

WHO’nun 2022 öncelik listesi 15 patojen sınıfını “kritik” veya “yüksek” tehdit olarak tanımlıyor; buna rağmen klinik hattında belirgin bir canlanma yok.

Bireysel olarak ne işe yarıyor?

Antibiyotiği virüslere karşı istememek en bilinen tavsiye — ama asıl kritik olan dozu ve süreyi tamamlamak. Erken bırakılan bir kür, hayatta kalan en dayanıklı bakterileri seçiyor. Aşılar da dolaylı olarak devrede: bir hastalığı önlediğinde, o hastalık nedeniyle yapılacak antibiyotik kullanımını da önlüyor.

Yeni molekül var mı?

Var ama yavaş. Yeni antibiyotik keşfi 1980’lerden beri büyük ölçüde durmuş durumda ve ekonomik model işe yaramıyor: etkili bir ilaç bilinçli şekilde az kullanılmalı — bu da düşük satış getirisi demek. Son on yılda birkaç yeni sınıf onaylandı, ama direnç hızında bir kırılma yaratmadı.

Sorunun görünmezliği, çözümün yavaşlığının nedeni. Direnci durdurmanın en ucuz yolu yeni bir ilaç değil, mevcut olanı gerçekten gerektiği yerde kullanmak.